Tapiserie w zbiorach polskich

Tapiseriom, najtrudniejszym ze sztuk tekstylnych, poświęcono dotąd w powojennej Polsce tylko jedną konferencję naukową. Zajmowano się arrasami króla Zygmunta Augusta, ale uwaga skupiona na tej kolekcji od chwili jej powrotu z Kanady w 1961 r. miała w gruncie rzeczy inne, historyczne i patriotyczne podłoże. Nie owocowała zresztą aktywnością sesyjną, a raczej podejściem do opracowania katalogów.

Dzięki wystawie i sesji z 1971 r. w Muzeum Narodowym w Poznaniu uświadomiły środowisku historyków sztuki fenomen, jakim były i są te tkaniny we wnętrzach kościelnych, prywatnych i muzealnych, i wytyczyły główne kierunki badań. Od razu zarysowało się szerokie spektrum zagadnień - od konserwatorskich, po ikonograficzne, historyczne i proweniencyjne.

Na pierwszym spotkaniu Klubu Badaczy Tkanin Zabytkowych w Warszawie w 2019 r. pojawił się postulat rozpoczęcia prac nad korpusem tapiserii w Polsce, idea ta nie skonkretyzowała się z braku instytucji chętnej do prowadzenia takiej bazy danych. Jednak metodą małych kroków można będzie zbliżać się do stworzenia realnego obrazu stanu posiadania tapiserii w naszym kraju. 

Temu miała służyć konferencja naukowa w 2024 r. Miejsce obraz wybrano dla upamiętnienia historycznego spotkania z roku 1971. Dzięki współpracy z Poznańskim Oddziałem SHS obrady mogły odbyć się w sercu Poznania 25 października 2024 r. W trakcie sesji pojawiły się przede wszystkim premiery - nowe, nieznane dotąd zabytki, pierwsze publikacje materiałów ikonograficznych czy źródłowych. 

Zawartość tomu nie rozczarowuje. Omawiane dzieła pochodzą z kilku stuleci, od początku XVI do późnego XX wieku. Zgodnie z tytułem konferencji są to obiekty przechowywane w Polsce lub wytwarzane dla Polski, stąd dzielą się na importy (głównie z Flandrii) i wyroby rodzimych warsztatów. W przeważającej większości mamy tu prezentacje niepublikowanych artefaktów lub wnikliwe komentarze do dzieł dotąd pozbawionych metryki. Do takich należą: najstarsze brukselskie tapiserie ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warsawie, tkanina z Muzeum UJ, odkrycie Karoliny Stanilewicz - gobelin eksponowany dziś w Oporowie; "Rubenarium" z Muzem Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej w Lublinie; zagadkowe "fryzy" z kościoła w Bychawie, czy obicia krzeseł z Muzeum Okręgowego w Kaliszu. Problemy kolekcjonerskie i atrybucyjne oraz zagadnienie zleceń możnych mecenasów i dworu monarszego w Polsce poruszają teksty Piotra Chabiery, Agnieszki Bender i Teresy Michałowskiej-Barłóg. Referat Moniki Janisz o tapiseriach Radziwiłłowskich ostatecznie wyjaśnia i podsumowuje wiedzę o wyrobach powstałych pod patronatem tego książęcego rodu. Arrasów Zygmuntowskich dotyczą "raport z warsztatu konserwatora", mówiący o badaniach laboratoryjnych czterech uszkodzonych werdiur z królewskiego zbioru, oraz komunikat o nowym wawelskim nabytku - XVII-wiecznej replice dwóch tkanin z serii Dziejów Noego. W wiek XX wprowadza studium Beaty Biedrońskiej-Słotowej o tkaninach z pracowni Heleny i Stefana Gałkowskich.