Polskie badania sztuki starożytnej

LXXII Ogólnopolska Sesja Stowarzyszenia Historyków Sztuki zorganizowana w 2024 roku w Muzeum Narodowym w Poznaniu, której plonem jest niniejszy tom studiów, miała szczególny charakter, bowiem odbywała się w 90 rocznicę powstania naszej organizacji, a zarazem jej poznańskiego Oddziału. Wobec tego chcieliśmy ten wyjątkowy jubileusz zaakcentować równie wyjątkowym tematem obrad. Problematyka ta przewijała się w trakcie kilku sesji, gdy omawiane były zagadnienia XIX-wiecznego klasycyzmu oraz antycnej spuścizny w sztuce renesansu, jednak nie stanowiła centralnego punktu obrad. A przecież polska historia sztuki, podobnie zresztą jak w całej Europie, rozwijała się początkowo w znacznym stopniu na gruncie badań sztuki starożytnej i fascynacji spuścizną antyku. 

Instytucjonalne usturkturyzowanie się polskich badań nad antykiem greckim i rzymskim, które wcześniej miały formę studiów indywidualnych, realizowanych przez pasjonatów i kolekcjonerów, nastąpiło na przełomie XIX i XX wieku w środowisku galicyjskim. [...] Jednym z najważniejszych wniosków była narastająca w nas świadomość tego, jak bardzo rozproszone i zróżnicowane pozostaje polskie środowisko naukowe zainteresowane artystyczną tradycją antyku. Zadaliśmy sobie pytanie - czy w ogóle można mówić o istnieniu takiego środowiska? 

Od początku naszym zamiarem było zachęcenie uczestników konferencji do podejścia do interesującej nas tematyki w sposób wieloaspektowy, a więc nie tylko w formie prezentacji wyników badań nad konkretnymi obiektami artystycznymi. Za równie istotne uznaliśmy badania z zakresu historiografii i polskiej historii sztuki starożytnej oraz z dziejów i współczesności jej kolekcjonerstwa i muzealnictwa, a także, rzecz oczywista, refleksję nad szerszymi zagadnieniami, wykorzystującą antyczne obiekty artystyczne jako źródła ikonograficzne. W ten sposób w przekonaniu organizatorów złożoność tematyczna w połączeniu z różnorodnością dyscyplin - historii sztuki, archeologii, historii, filologii klasycznej, religioznawstwa, etc. - umożliwiła uczestnikiom konferencji, zarówno występującym, jak i słuchaczom, jednoczesne pogłębienie wiedzy i poszerzenie perspektyw badawczych.